Во првата лекција ви кажав дека сметководството може да го поделиме на два дела, од кои првиот се однесува на евиденцијата на економските трансакции на деловните субјекти (книговодство), а вториот се однесува на изработката на финансиските извештаи. Исто така, ви кажав дека многу лица кои се занимаваат со книговодство не се чувствуваат обучени за изработка на финансиски извештаи. Моето мислење е дека доколку ги знаете правилата на книжење во Дневникот на книжење, уште многу малку ви треба за да ги изработите финансиските извештаи. Процедурата на изработката на финансиските извештаи можеме да ја поделиме на следните чекори:

  1. Евиденција на економските трансакции на деловниот субјект за одреден пресметковен период во Дневникот на книжење;
  2. Изработка на т-сметки за сите конта вклучени во Дневникот на книжење;
  3. Спроведување на корективни завршни книжења;
  4. Сортирање на сметките по видови;
  5. Пренесување на салдата од т-сметките на контата во соодветниот финансиски извештај (биланс на состојба или биланс на успех).

Евиденција на економските трансакции во Дневникот на книжење

Со претходните лекции го објаснивме начинот на сметководствена евиденција на повеќето економски трансакции кои можат да се случат во работењето на еден деловен субјект. Совладувањето на тие лекции не оспособува за самостојна евиденција во Дневникот на книжење. Со примерот што е подолу даден ќе провериме колку сме научиле.

Примерот се однесува на трговско претпријатие, формиранo на 01.09.15 како друштво со ограничена одговорност. Основна дејност на претпријатието е трговијата со моторно масло, а вработени се само двајцата подружници. Подолу се прикажани економските настани кои се случиле во претпријатието од неговото основање до 31.12.15. Нашата задача е да ги изработиме основните финансиски извештаи: билансот на состојба и билансот на успех. За да ја оствариме таа цел мора да почнеме со евиденција на следните економски настани во Дневникот на книжење:

  1. На 01.09.15 е донесен Акт за основање на трговско друштво од страна на два содружници. Актот предвидувал основачки капитал во вредност од 700.000 денари, од кои паричниот влог изнесувал 500.000 денари, а остатокот од капиталот бил вложен како земјиште со проценета вредност од 200.000 денари. 50 % од паричниот влог бил уплатен на денот на донесување на Актот на основање.
  2. На 02.09.15 претпријатието склучило договор за наем на магацин за 6.000 денари месечно и извршило плаќање за четири месеци однапред.
  3. На 03.09.15 набавено е моторно масло за препродажба во количина од 800 литри по цена од 200 денари по литар. Моторното масло е набавено на одложено плаќање.
  4. На 06.09.15 продадени се 600 литри масло на купувачот Зоко по продажна цена од 300 денари по литар. За извршената продажба претпријатието му испорачало фактура на купувачот во која е предвиден рок на плаќање од 15 дена.
  5. На 17.09.15 е платена фактурата на добавувачот за купеното моторно масло во вредност од 160.000 денари.
  6. На 18.09.15 направена е нова набавка на моторно масло во количина од 1.000 литри по цена од 190 денари. Моторното масло е набавено на одложено плаќање.
  7. На 21.09.15 купувачот Зоко ја платил фактурата во вредност од 180.000 денари.
  8. На 22.09.15 извршена е нова продажба во количина од 800 литри масло по продажна цена од 300 денари по литар. Трговецот користи ФИ-ФО систем за евиденција на залихите. Наплатата е извршена во готово.
  9. На 30.09.15 пресметани се бруто плати во вредност од 80.000 денари. 53.300 од пресметаниот износ опаѓа на нето-плати, а остатокот на придонеси и даноци за плати.
  10. На 30.09.15 пресметани се временските разграничувања за месец септември.
  11. На 01.10.15 уплатен е остатокот од паричниот основачки влог.
  12. На 02.10.15 претпријатието купило државни записи по номинална вредност од 300.000 денари. Уплата е извршена наредниот ден по дисконтирана вредност од 298.400 денари. Рок на доспевање на записите е 31.12.2015.
  13. На 03.10.15 платена е фактурата на добавувачот во вредност од 190.000 денари.
  14. На 04.10.15 стигнале фактурите за комуналии во вредност од 5.500 денари. Тие опфаќаат трошоци за вода, струја и телефон кои се однесуваат за месец септември. Датумот на сите фактури е 30.09.15.
  15. На 05.10.15 продадени се 400 литри моторно масло за цена од 300 денари по литар. Наплатата е извршена во готово.
  16. На 06.10.15 набавена е нова количина на масло од 1.000 литри по цена од 190 денари на одложено плаќање.
  17. На 07.10.15 платени се трошоците за комуналии за месец септември.
  18. На 08.10.15 исплатени се платите за месец септември.
  19. На 09.10.15 продадени се 800 литри масло по цена од 300 денари во готово.
  20. На 21.10.15 исплатена е фактурата на добавувачот во вредност од 190.000 денари.
  21. На 22.10.15 продадени се 50 литри масло по цена од 300 денари по литар на одложено плаќање.
  22. На 31.10.15 пресметани се бруто плати во вредност од 80.000 денари. 53.300 од пресметаниот износ опаѓа на нето-плати, а остатокот на придонеси и даноци за плати.
  23. На 31.10.15 пресметани се временските разграничувања за месец октомври.
  24. На 01.11.15 добиен е кредит од банка во вредност од 480.000 денари. Кредитот е со рок на отплата од 24 месеци, месечна рата од 20.000 денари и месечна камата од 4.800 денари.
  25. Истиот ден кога е добиен кредитот набавено е транспортно средство од 600.000 денари во готово. Транспортното средство се евидентира во книгите на трговецот со век на употреба од 5 години, годишна амортизациона стапка од 20%, односно месечен трошок за амортизација од 10.000 денари.
  26. На 02.11 набавени се 1.000 литри моторно масло по цена од 190 денари за готово.
  27. На 03.11 купувачот платил 300.000 денари авансно за 1.000 литри моторно масло.
  28. На 04.11.15 стигнале фактурите за комуналии во вредност од 5.500 денари. Тие опфаќаат трошоци за вода, струја и телефон кои се однесуваат за месец октомври. Датумот на сите фактури е 31.10.15.
  29. На 05.11 платените 1.000 литри масло се доставени до купувачот.
  30. На 07.11 платени се трошоците за комуналии за месец октомври.
  31. На 08.11.15 исплатени се платите за месец октомври.
  32. На 15.11 платено е за користени интелектуални услуги 15.000 денари.
  33. На 30.11. исплатени се 24.800 денари на банката, од кои 20.000 денари се за рата, а 4.800 денари за камата по основ на примен кредит.
  34. На 30.11 пресметан е трошокот по амортизација (10.000 денари) и временските разграничувања за месец ноември.
  35. На 30.11. пресметани се бруто плати во вредност од 80.000 денари. 53.300 од пресметаниот износ опаѓа на нето-плати, а остатокот на придонеси и даноци за плати.
  36. На 01.12. набавени се 1.000 литри масло по цена од 190 денари. Набавката е платена во готово.
  37. На 02.12. продадени се 1.000 литри масло по цена од 300 денари на одложено плаќање.
  38. На 04.12.15 стигнале фактурите за комуналии во вредност од 6.500 денари. Тие опфаќаат трошоци за вода, струја и телефон кои се однесуваат за месец ноември. Датумот на сите фактури е 30.11.15.
  39. На 07.12 платени се трошоците за комуналии за месец ноември.
  40. На 08.12.15 исплатени се платите за месец ноември.
  41. На 12.12.15 отпишано е побарување од купувачите во вредност од 15.000 денари.
  42. На 14.12.15 купувачот платил дел од фактурата во износ од 250.000 денари.
  43. На 20.12.15 набавен е канцелариски материјал за цена од 3.000 денари на одложено плаќање.
  44. На 31.12.15 државните записи доспеале и извршена е уплата на сметката на трговецот во вредност од 300.000 денари.
  45. На 31.12. исплатени се 24.800 денари на банката, од кои 20.000 денари се за рата, а 4.800 денари за камата по основ на примен кредит.
  46. На 31.12. пресметан е трошокот по амортизација (10.000 денари) и временските разграничувања за месец декември.
  47. На 31.12. пресметани се бруто плати во вредност од 80.000 денари. 53.300 од пресметаниот износ отпаѓа на нето-плати, а остатокот на придонеси и даноци за плати.
  48. На 31.12 стигнале фактурите за комуналии за месец декември во износ од 6.500 денари.
  49. На 31.12 извршени се корективните книжења за 2015 година.
  50. Со извршениот попис на готови производи контантиран е кусок од 1.600 денари, односно книговодствената вредност на залихата на готови производи е пониска од фактичката за 1.600 денари.

Подолу е прикажана спроведената евиденција во Дневникот на книжење. Евиденцијата е извршена на начин објаснет во претходните лекции. Доколку евиденцијата на одреден настан не ви е јасна, вратете се на лекциите кои се однесуваат на тој вид на книжење. Како дополнување на Дневникот на книжење, кое не го практикувавме во претходните лекции, е додадениот ред за опис на економскиот настан што се евидентира, кој се бележи под сметководствените ставови. Описот во сметководствената евиденција е од голема важност и би требало да го практикувате.

Р. бр.Назив на конто+
1Парични средства250.000 
 Побарувања по основ на неуплатен основачки влог250.000 
 Земјиште  200.000 
       Запишан, а неуплатен капитал 250.000
        Запишан и уплатен основен капитал   450.000
 Евидентиран капитал по акт за основање  
2Активни временски разграничувања24.000 
        Парични средства 24.000
 Платена кирија четири месеци од напред по договор  
3Залиха на производи160.000 
        Обврски кон добавувачите 160.000
 Набавени производи за продажба по ф-ра  
4Побарувања од купувачите180.000 
        Приходи од продажба 180.000
4-аТрошоци на продадени производи120.000 
        Залиха на готови производи 120.000
 Продажба на производи по ф-ра  
5Обврски кон добавувачите160.000 
        Парични средства 160.000
 Платена ф-ра на добавувачите  
6Залиха на производи190.000 
        Обврски кон добавувачите 190.000
 Набавени производи за продажба по ф-ра  
7Парични средства180.000 
        Побарувања од купувачите 180.000
 Наплатена ф-ра од купувачите  
8Парични средства240.000 
        Приходи од продажба 240.000
8-аТрошоци на продадени производи154.000 
        Залиха на готови производи 154.000
 Продажба на производи во готово  
9Трошоци за нето-плата53.300 
 Трошоци за даноци и придонеси на плата26.700 
        Обврски кон вработените за плата 53.300
       Обврски за даноци и придонеси на плата 26.700
 Пресметани плати за месец септември  
10Трошоци за кирии6.000 
        Активни временски разграничувања 6.000
 АВР за септември  
11Парични средства250.000 
        Побарувања по основ на неуплатен основачки влог 250.000
11-аЗапишан, а неуплатен капитал250.000 
        Запишан и уплатен основен капитал 250.000
 Уплатен упишан основачки капитал  
12Инвестиции во државни записи298.400 
        Парични средства 298.400
 Набавка на државни записи  
13Обврски кон добавувачите190.000 
        Парични средства 190.000
 Платена ф-ра на добавувачите  
14Трошоци за комуналии5.500 
        Обврски кон добавувачите 5.500
 Пресметани трошоци за комуналии за септември  
15Парични средства120.000 
        Приходи од продажба 120.000
15-аТрошоци на продадени производи76.000 
        Залиха на готови производи 76.000
 Продажба на производи во готово  
16Залиха на производи190.000 
        Обврски кон добавувачите 190.000
 Набавени производи за продажба по ф-ра  
17Обврски кон добавувачите5.500 
        Парични средства 5.500
 Платена ф-ра на добавувачите  
18Обврски кон вработените за плата53.300 
 Обврски за даноци и придонеси на плата26.700 
        Парични средства 80.000
 Исплатена плата за месец септември  
19Парични средства240.000 
        Приходи од продажба 240.000
19-аТрошоци на продадени производи152.000 
        Залиха на готови производи 152.000
 Продажба на производи во готово  
20Обврски кон добавувачите190.000 
        Парични средства 190.000
 Платена ф-ра на добавувачите  
21Побарувања од купувачите15.000 
        Приходи од продажба 15.000
21-аТрошоци на продадени производи9.500 
        Залиха на готови производи 9.500
 Продажба на производи по ф-ра  
22Трошоци за нето-плата53.300 
 Трошоци за даноци и придонеси на плата26.700 
        Обврски кон вработените за плата 53.300
        Обврски за даноци и придонеси на плата 26.700
 Пресметани плати за месец октомври  
23Трошоци за кирии6.000 
        Активни временски разграничувања 6.000
 АВР за октомври  
24Парични средства480.000 
        Обврски за примени кредити 480.000
 Одобрен кредит од деловна банка  
25Транспортни средства600.000 
        Парични средства 600.000
 Набавено транспортно средства  
26Залиха на производи190.000 
        Парични средства 190.000
 Набавени производи за продажба по ф-ра  
27Парични средства300.000 
        Обврски за примени аванси 300.000
 Примен аванс од купувачите  
28Трошоци за комуналии5.500 
        Обврски кон добавувачите 5.500
 Пресметани трошоци за комуналии за октомври  
29Обврски за примени аванси300.000 
        Приходи од продажба 300.000
29-аТрошоци на продадени производи190.000 
        Залиха на производи 190.000
 Испорачани производи по авансно плаќање  
30Обврски кон добавувачите5.500 
        Парични средства 5.500
 Платена ф-ра на добавувачите  
31Обврски кон вработените за плата53.300 
 Обврски за даноци и придонеси на плата26.700 
        Парични средства 80.000
 Исплатена плата за месец октомври  
32Трошоци за услуги15.000 
        Парични средства 15.000
 Набавена услуга  
33Трошоци за камата4.800 
 Обврски за примени кредити20.000 
        Парични средства 24.800
 Платена рата и камата по одобрен кредит  
34Трошок за амортизација10.000 
        Исправка на вредноста на транспортното средство (акумулирана амортизација) 10.000
 Пресметана амортизација за месец ноември  
34-аТрошоци за кирии6.000 
        Активни временски разграничувања 6.000
 АВР за ноември  
35Трошоци за нето-плата53.300 
 Трошоци за даноци и придонеси на плата26.700 
        Обврски кон вработените за плата 53.300
        Обврски за даноци и придонеси на плата 26.700
 Пресметана плата за месец ноември  
36Залиха на производи190.000 
        Парични средства 190.000
 Набавени производи за продажба во готово  
37Побарувања од купувачите300.000 
        Приходи од продажба 300.000
37-аТрошоци на продадени производи190.000 
        Залиха на готови производи 190.000
 Продажба на производи по ф-ра  
38Трошоци за комуналии6.500 
        Обврски кон добавувачите 6.500
 Преметани трошоци за комуналии за ноември  
39Обврски кон добавувачите6.500 
        Парични средства 6.500
 Платена ф-ра на добавувачите  
40Обврски кон вработените за плата53.300 
 Обврски за даноци и придонеси на плата26.700 
        Парични средства 80.000
 Исплатена плата за месец ноември  
41Расход за ненаплатливи побарувања15.000 
        Исправка на вредноста на побарувањата од купувачите 15.000
 Отпишано побарување од купувачите  
42Парични средства250.000 
        Побарувања од купувачите 250.000
 Наплатена ф-ра од купувачите  
43Трошоци за канцелариски материјал3.000 
        Обврски кон добавувачите 3.000
 Набавка на канцелариски материјали по ф-ра  
44Парични средства300.000 
        Инвестиции во државни записи 298.400
        Приходи од инвестиции во хартии од вредност 1.600
 Уплата по основ на доспевање на државни записи  
45Трошоци за камата4.800 
 Обврски за примени кредити20.000 
        Парични средства 24.800
 Платена рата и камата по одобрен кредит  
46Трошок за амортизација10.000 
        Исправка на вредноста на транспортното средство (акумулирана амортизација) 10.000
 Пресметана амортизација за месец декември  
46-аТрошоци за кирии6.000 
        Активни временски разграничувања 6.000
 АВР за месец декември  
47Трошоци за нето-плата53.300 
 Трошоци за даноци и придонеси на плата26.700 
        Обврски кон вработените за плата 53.300
        Обврски за даноци и придонеси на плата 26.700
 Пресметана плата за месец декември  
48Трошоци за комуналии6.500 
        Обврски кон добавувачите 6.500
 Преметани трошоци за комуналии за декември  
49Исправка на вредноста на транспортни средства20.000 
        Транспортни средства 20.000
 Корективно книжење  
49-аИсправка на вредноста на побарувања на купувачите15.000 
        Побарувања од купувачите 15.000
 Корективно книжење  
50Расход за загуби на залихи1.600 
        Залиха на производи 1.600
 Корективно книжење  

 

Изработка на т-сметки врз основа на Дневникот на книжење

Откако ќе завршиме со евиденцијата во Дневникот на книжење треба да пристапиме кон изработка на т-сметки за сите конта кои претрпеле промени во разгледуваниот период. Со т-сметките се запознавме уште на првите лекции, но сега ќе се потсетиме дека тие ги евидентираа промените кои настануваат на одредена сметка во одреден временски период. На крајот на периодот се пресметува збирот на левата и десната страна на сметката, односно збирот на страната должи и збирот на страната побарува. Потоа, овие збирови се одземаат еден од друг и се добива салдото на сметката.

Сите т-сметки за конкретниот пример се прикажани во текстот подолу. Од приказот гледаме дека пред евиденцијата на промената е забележан датумот на кој е реализирана таа промена. На крајот на перидот се прикажуваат поединечни збирови на промените на левата и промените на десната страна. Доколку разликата меѓу збирот на левата и десната страна е позитивна, евидентираме салдо на левата страна, односно на страната должи. Пример за тоа е сметката Парични средства. А, доколку разликата меѓу збирот на десната и левата страна е негативна, евидентираме салдо на десната страна, односно на страната побарува. Пример за тоа е сметката Обврски кон добавувачите.

 Парични средства Побарувања по основ на неуплатен основачки влог
 +  +
01.09.15250.000  01.09.15250.000 
02.09.15 24.000 01.10.15 250.000
17.09.15 160.000  250.000250.000
21.09.15180.000  Салдо:0 
22.09.15240.000     
01.10.15250.000   Земјиште
02.10.15 298.400  +
03.10.15 190.000 01.09.15200.000 
05.10.15120.000   200.0000
07.10.15 5.500 Салдо:200.000 
08.10.15 80.000    
09.10.15240.000   Запишан, а неуплатен капитал
21.10.15 190.000  +
01.11.15480.000  01.09.15 250.000
01.11.15 600.000 01.10.15250.000 
02.11.15 190.000  250.000250.000
03.11.15300.000  Салдо:0 
07.11.15 5.500    
08.11.15 80.000 Запишан и уплатен основачки капитал
15.11.15 15.000  +
30.11.15 24.800 01.09.15 450.000
02.12.15 190.000 01.10.15 250.000
07.12.15 6.500  0700.000
08.12.15 80.000 Салдо: 700.000
14.12.15250.000     
31.12.15300.000   АВР
31.12.15 24.800  +
 2.610.0002.164.500 02.09.1524.000 
Салдо:445.500  30.09.15 6.000
    31.10.15 6.000
    30.11.15 6.000
 Залиха на пр-ди 31.12.15 6.000
 +  24.00024.000
03.09.15160.000  Салдо:0 
06.09.15 120.000    
18.09.15190.000   Обврски кон добавувачите
22.09.15 154.000  +
25.10.15 76.000 03.09.15 160.000
06.10.15190.000  17.09.15160.000 
09.10.15 152.000 18.09.15 190.000
22.10.15 9.500 03.10.15190.000 
02.11.15190.000  30.09.15 5.500
05.11.15 190.000 06.10.15 190.000
01.12.15190.000  07.10.155.500 
02.12.15 190.000 21.10.15190.000 
31.12.15 1.600 31.10.15 5.500
 920.000893.100 07.11.155.500 
Салдо:26.900  30.11.15 6.500
 Побарувања од купувачите 07.12.156.500 
 + 20.12.15 3.000
06.09.15180.000  31.12.15 6.500
21.09.15 180.000  557.500567.000
22.10.1515.000  Салдо: 9.500
02.12.15300.000     
14.12.15 250.000    
31.12.15 15.000  Трошоци на продадени пр-ди
 495.000445.000  +
Салдо:50.000  06.09.15120.000 
    22.09.15154.000 
 Приходи од продажба 05.10.1576.000 
 + 09.10.15152.000 
06.09.15 180.000 22.10.159.500 
22.09.15 240.000 05.11.15190.000 
05.10.15 120.000 01.12.15190.000 
09.10.15 240.000  891.5000
22.10.15 15.000 Салдо: 891.5000
05.11.15 300.000    
01.12.15 300.000    
 01.395.000    
Салдо: 1.395.000 Трошоци за даноци и придонеси од плата
     +
 Трошоци за нето плата 30.09.1526.700 
 + 31.10.1526.700 
30.09.1553.300  30.11.1526.700 
31.10.1553.300  31.12.1526.700 
30.11.1553.300   106.8000
31.12.1553.300  Салдо:106.8000
 213.2000    
Салдо:213.2000    
    Обврски за даноци и придонеси од плата
     +
Обврски кон вработените за плата 30.09.15 26.700
 + 08.10.1526.700 
30.09.15 53.300 31.10.15 26.700
08.10.1553.300  08.11.1526.700 
31.10.15 53.300 30.11.15 26.700
08.11.1553.300  08.12.1526.700 
30.11.15 53.300 31.12.15 26.700
08.12.1553.300   80.100106.800
31.12.15 53.300 Салдо: 26.700
 159.900213.200    
Салдо: 53.300  Инвестиции во државни записи
     +
 Трошоци за кирии 02.10.15298.400 
 + 21.09.15 298.400
30.09.156.000   298.400298.400
31.10.156.000  Салдо:0 
30.11.156.000     
31.12.156.000     
 24.0000 Обврски за примени кредити
Салдо:24.0000  +
    01.11.15 480.000
 Трошоци за комуналии 30.11.1520.000 
 + 31.12.1520.000 
30.09.155.500   40.000480.000
31.10.155.500  Салдо: 440.000
30.11.156.500     
31.12.156.500     
 24.0000 Обврски за примени аванси
Салдо:24.0000  +
    03.11.15 300.000
 Транспортни средства 05.11.15300.000 
 +  300.000300.000
01.11.15600.000  Салдо: 0
31.12.15 20.000    
 600.00020.000  Трошоци за камата
Салдо:580.000   +
    30.11.154.800 
 Трошоци за услуги 31.12.154.800 
 +  9.600 
15.11.1515.000  Салдо:9.600 
 15.000     
Салдо:15.000  Исправка на вредноста на транс. с-ва
     +
 Трошоци за амортизација 30.11.15 10.000
 + 31.12.15 10.000
30.11.1510.000  31.12.1520.000 
31.12.1510.000   20.00020.000
 20.000  Салдо: 0
Салдо:20.000     
    Исправка на вредноста на поб. од куп.
Расход за ненаплативи побарувања  +
 + 12.12.15 15.000
12.12.1515.000  31.12.1515.000 
 15.000   15.00015.000
Салдо:15.000  Салдо:0 
       
Трошоци за канцелариски материјал    
 +    
20.12.153.000  Приходи од инвестиции во х.в.
 3.000   +
Салдо:3.000  31.12.15 1.600
      1.600
    Салдо: 1.600
Расход за загуби на залихи
+
31.12.151.600
1.600
Салдо:1.600

Спроведување на корективни книжења

Вратете се на Дневникот на книжење и ќе забележите дека корективните книжења се прикажани со ставовите 49 и 49-а. Во категоријата на корективни конта се вбројуваат контата кои вршат исправка на вредноста на средствата. Исправката на вредноста на постојаните средства, односно контото Акумулирана амортизација, за кое во овие лекции го користиме називот: Исправка на вредноста на постојани средства, е најтипично корективно конто. Ако се вратите на лекцијата за пресметка на амортизација, ќе се потсетите дека ова е воедно и времено конто, кое се затвора на крајот на пресметковниот период со контото чија исправка jа врши. Во разгледуваниот пример имаме евидентирано 20.000 денари на контото Исправка на вредноста на транспортни средства, кои ги затвораме на крајот на пресметковниот период со книговодствениот став број 49 од Дневникот на книжење. Со затворањето на корективното конто вршиме фактичка исправка на вредноста на транспортното средство, која од 600.000 денари се намалува на 580.000 денари.

Покрај контото Исправка на вредноста на транспортните средства, ќе го забележиме и контото Исправка на вредноста на побарувањата на купувачите. И ова е корективно конто со кое се врши исправка на вредноста на побарувањата од купувачите поради отпишано побарување. Контото Исправка на вредноста на побарувањата од купувачите се затвора на крајот на пресметковниот период со книговодствениот став 49-а, со кој се врши фактичка исправка, односно намалување на побарувањата од купувачите.

Сите конта на кои се евидентира исправка на вредноста се затвораат по истиот принцип.

 

Сортирање на сметките по видови

Во воведот на финансиските извештаи истакнавме дека билансот на успех е преглед на расходите и приходите на едно претпријатие, а билансот на состојаба дава преглед на средствата, обврските и капиталот со кој располага претпријатието. Исто така кажавме дека салдата од т-сметките на крајот на пресметковниот период се пренесуваат во основните финансиски извештаи: билансот на успех и билансот на состојба. Па за да ги составиме финансиските извештаи ќе треба да ги сортираме сметките по видови. Ќе почнеме со класификација на сметките по основните елементи на финансиските извештаи.

Приходни сметки

Во категоријата на приходни сметки ќе влезат сите сметки, кои претставуваат одреден приход за претпријатијата и во својот назив најчесто ги содржат термините приход или добивка.

Салдата на т-сметки на приходните конта од разгледуваниот пример се следните:

 +
Приходи од продажба 1.395.000
Приходи од инвестиции во хартии од вредност 1.600

Претпријатието во разгледуваниот период оставарило приходи од продажба и приходи од инвестиции во хартии од вредност. Приходите, какошто налагаат правилата на сметководствената евиденција се евидентираат на негативната страна, односно на страната побарува и нормално е нивното салдо да биде негативно. Исклучок од ова правило, односно книжење на позитивната страна на приходните конта, е можно доколку станува збор за корективно книжење.

Расходни сметки

Во категоријата на расходни сметки ќе влезат сите сметки, кои претставуваат одреден трошок за претпријатијата и во својот назив најчесто ги содржат термините трошок, расход или загуба.

Салдата на т-сметки на расходните конта од разгледуваниот пример се следните:

+
Трошоци за продадени производи891.500
Трошоци за нето плата213.200
Трошоци за даноци и придонеси од плата106.800
Трошоци за кирии24.000
Трошоци за комуналии24.000
Трошоци за услуги15.000
Трошоци за камата9.600
Трошоци за амортизација20.000
Расход за ненаплативи побарувања15.000
Трошоци за канцелариски материјал3.000
Расход за загуби на залихи1.600
Збир:1.323.700

Претпријатието во разгледуваниот период оставарило повеќе видови на расходи. Расходите, какошто налагаат правилата на сметководствената евиденција се евидентираат на позитивната страна, односно на страната должи и нормално е нивното салдо да биде позитивно. Исклучок од ова правило, односно книжење на негативната страна на приходните конта, е можно доколку станува збор за корективно книжење.

Сметки на коишто се евидентираат средствата со кои располага претпријатието

За средствата зборувавме исто така во воведот на финансиските извештаи и кажавме дека во категоријата на средства влегува се она со коешто едно претпријатие располага. Дел од средствата се во материјален вид (згради, машини, земјиште, производи итн.), а дел се во нематеријален вид (патенти, лиценци, софтвер, итн.). Во категоријата на средства влегуваат и побарувањата, коишто ќе се материјализираат во некој иден период.

Од примерот што го разгледуваме, ги издвоивме следните конта кои ги евидентираат средствата со нивните салда на крајот на пресметковниот период:

 +
Парични средства445.500 
Земјиште200.000 
Залиха на производи26.900 
Побарувања од купувачите50.000 
Транспортни средства580.000 
Побарувања по основ на неуплатен основачки влог0 
Активни временски разграничувања0 
Ивестиции во државни записи0 

Бидејќи станува збор за средства нормално е нивното салдо да биде позитивно.

Сметки на коишто се евидентираат обврските на претпријатието

Обврските, како сметки во пасивата на билансот на состојба, ги претставуваат долговите на претпријатието.

Од примерот што го разгледуваме, ги издвоивме следните конта кои ги евидентираат обврските на претпријатието со нивните салда на крајот на пресметковниот период:

 +
Обврски кон добавувачите 9.500
Обврски кон вработените за плата 53.300
Обврски за даноци и придонеси од плата 26.700
Обврски за примени кредити 440.000
Обврски за примени аванси 0

Бидејќи станува збор за обврски нормално е нивното салдо да биде негативно.

Сметки на коишто се евидентира капиталот на претпријатието

Капиталот на претпријатието влегува во пасивата на билансот на состојба и го прикажува делот од средствата кои се финансираат од сопствени извори на претпријатието. Неговата вредност е еднаква на разликата меѓу средствата и обврските на претпријатието.

Од примерот што го разгледуваме, ги издвоивме следните конта кои го евидентираат капиталот на претпријатието со нивните салда на крајот на пресметковниот период:

 +
Запишан и уплатен основачки капитал 700.000
Запишан, а неуплатен капитал 0

Бидејќи станува збор за капитал, кој влегува во склопот на пасивата на билансот на состојба, нормално е салдото на капиталните сметки да биде негативно.

Корективни сметки

Откако ги распоредивме сите сметки, останаа само сметките:

Исправка на вредноста на транспортни средства и

Исправка на вредноста на побарувањата од купувачите

Овие се корективни сметки и секогаш на крајот на пресметковниот период се затвораат, односно имаат салдо нула. Сметките со салдо нула не влегуваат во финансиските извештаи.

 

Пренесување на салдата од т-сметките во билансот на успех

Веќе знаеме дека билансот на успех е составен од приходите и расходите на претпријатието, па за неговото составување ќе ги користиме салдата на приходните и расходните сметки на крајот на пресметковниот период.

 +
Приходи од продажба 1.395.000
Приходи од инвестиции во х.в. 1.600
Збир: 1.396.600
+
Трошоци за продадени производи891.500
Трошоци за нето плата213.200
Трошоци за даноци и придонеси од плата106.800
Трошоци за кирии24.000
Трошоци за комуналии24.000
Трошоци за услуги15.000
Трошоци за камата9.600
Трошоци за амортизација20.000
Расход за ненаплативи побарувања15.000
Трошоци за канцелариски материјал3.000
Расход за загуби на залихи1.600
Збир:1.323.700

Од прегледот гледаме дека збирот на приходите изнесува 1.396.600 денари, а збирот на расходите изнесува 1.323.700. Финансискиот резултат на работењето е разлика меѓу приходите и расходите и во нашиот случај тој изнесува 72.900 денари. Станува збор за позитивен финансиски резултат, односно остварена добивка. Остварената добивка од работењето е подложна на оданочување со данок на добивка од 10%. Кога ќе го одбиеме износот на данок, ќе ја добиеме нето добивката во вредност од 65.610 (72.900 – 7.290).

Тоа е суштината на изработката на билансот на успех, само што формата на неговото претставување бара разграничување на бруто добивка, оперативна добивка, добивка пред оданочување и нето добивка.

Бруто добивката се добива како разликата меѓу приходите и расходите од вршењето на основната дејност. Во случајот што ние го разгледуваме тоа се приходите од продадените производи и трошоците на продадените производи, а бруто добивката изнесува 503.500 (1.395.000 – 891.500).

Оперативната добивка се добива со корекција на бруто добивката со приходите кои не се резултат на продажба на основните производи и индиректните трошоците на работењето. Во нашиот случај во категоријата на индиректни тошоци ќе ги вклучиме: трошоците за плати, придонеси од плати, кирии, комуналии, трошоци за канцелариски материјал, услуги и амортизација.

Добивката пред оданочување се добива со корекција на оперативната добивка со приходите и расходите од камати, даноци и вонредните приходи и расходи. Во нашиот случај во оваа категорија би влегле приходите од инвестиции во хартии од вредност, бидејќи претставуваат каматни приходи, трошоците за камата, трошоци за ненаплативи побарувања и расходите за загуби на залихи, кои се всушност вонредни расходи.

По одземањето на данокот на добивка од добивката пред оданочување ќе го добиеме износот на нето-добивката.

Биланс на упех би требало да изгледа на следниот начин:

Биланс на успех
Приходи од продажба1.395.000
Трошоци за продадени производи891.500
БРУТО ДОБИВКА503.500
Трошоци за нето плата213.200
Трошоци за даноци и придонеси од плата106.800
Трошоци за кирии24.000
Трошоци за комуналии24.000
Трошоци за услуги15.000
Трошоци за амортизација20.000
Трошоци за канцелариски материјал3.000
ОПЕРАТИВНА ДОБИВКА97.500
Приходи од инвестиции во х.в.1.600
Трошоци за камата9.600
Расход за ненаплативи побарувања15.000
Расход за загуби на залихи1.600
ДОБИВКА ПРЕД ОДАНОЧУВАЊЕ72.900
Данок на добивка (10%)7.290
НЕТО ДОБИВКА65.610

Пренесување на салдата од т-сметките во билансот на состојба

Билансот на состојба ќе го изработиме на истиот принцип на кој го изработивме билансот на успех, а тоа е со пренување на салдата од т-сметките на соодветните конта во утврдената форма на билансот. Но, за да го извршиме тоа, прво накратко ќе се запозанеме со основните елементи на билансот на состојба.

Елементи на билансот на состојба

Билансот на состојба е составен од две страни: актива и пасива. Активата, односно левата страна на билансот на состојба ги содржи средствата, а пасивата, односно десната страна, ги содржи обврските и капиталот. Збирот на активата е еднаков на збирот на пасивата.

Средствата, прикажани во активата на билансот на состојба, се делат на тековни и нетековни средства.

Во категоријата на тековни средства, влегуваат оние средства кои можат да бидат конвертирани во готовина за временски циклус пократок од една година. Тука спаѓаат:

– готовината;

– краткорочните побарувања;

– залихите;

– инвестициите во краткорочни хартии од вредност, краткорочни банкарски депозити;

–  активните временски разграничувања.

Тековните средства се нарекуваат и обртни средства.

Нетековните средства или т.н. постојани средства се средства чиј век на користење е подолг од една година и тука влегуваат:

  • материјалните нетековни средства (земјиште, недвижнини, транспортни средства, опрема и сл.);
  • нематеријалните нетековни средства (лиценци, патенти, франшизи, софтвер, гудвил и сл.); и
  • финансиските нетековни средства (инвестиции во долгорочни хартии од вредност, долгорочни банкарски депозити и сл.).

Обврските од пасивата на билансот на состојба исто така се делат на тековни (краткорочни) обврски и долгорочни обврски.

Тековни обврски се оние обврски кои треба да бидат подмирени, односно исплатени, за временски период пократок од една година. Во категоријата тековни обврски влегуваат:

  • обврските кон добавувачите;
  • обврските за плати;
  • обврските за даноци;
  • обврските за издадени краткорочни хартии од вредност;
  • обврските за краткорочни кредити;
  • пасивните временски разграничувања.

Долгорочните обврски ги вклучуваат долговите на претпријатието кои треба да се платат за временски период подолг од една година. Карактеристични долгорочни обврски се:

  • обврските по издадени долгорочни хартии од вредност;
  • обврските за долгорочни кредити.

Капиталот, како трет елемент од билансот на состојба, е изведена големина, која се добива како разлика меѓу средствата и обврските на претпријатието. Капиталот може да произлезе од два извора, па разликуваме:

  • вложен капитал од страна на сопствениците (како што е основачкиот капитал и акционерскиот капитал, вклучувајќи ги и премиите по издадените акции); и
  • заработен капитал од работата на претпријатието, на пример, акумулираната (задржаната) добивка.

Изработка на билансот на состојба

Самиот извештај за финансиската состојба на претпријатието може да се изработи во две форми: еднострана и двострана форма. И двете форми се прифатливи. Врз основа на салдата од т-сметките на контата кои влегуваат во склопот на билансот на состојба на претпријатието ќе го изработиме билансот на состојба и ќе го прикажеме во двете форми на следниот начин:

АктиваПасива
Средства Обврски
Парични средства445.500Обврски кон добавувачите9.500
Земјиште200.000Обврски кон вработените за плата53.300
Залиха на производи26.900Обврски за даноци и придонеси од плата26.700
Побарувања од купувачите50.000Обврски за примени кредити440.000
Транспортни средства580.000Вкупни обврски:529.500
Запишан и уплатен основачки капитал700.000
Добивка од тековната година72.900
Вкупно:1.302.400Вкупно:1.302.400
Биланс на состојба
Средства 
Парични средства445.500
Земјиште200.000
Залиха на производи26.900
Побарувања од купувачите50.000
Транспортни средства580.000
Вкупни средства:1.302.400
Обврски и капитал
Обврски кон добавувачите9.500
Обврски кон вработените за плата53.300
Обврски за даноци и придонеси од плата26.700
Обврски за примени кредити440.000
Вкупни обврски:529.500
Запишан и уплатен основачки капитал700.000
Добивка од тековната година72.900
Вкупно капитал и обврски:1.302.400

Доколку книжењата во Дневникот и утврдувањето на салдата на т-сметките во главната книга сте го извршиле на исправен начин, билансот на состојба треба да ви биде во рамнотежа, односно активата и пасивата треба да бидат еднакви. Ако го разгледате подетално горе прикажаниот биланс на состојба, ќе видите дека рамнотежата се постигнува со вклучување на сметката Добивка од тековната година, во склопот на капиталот од пасивата на билансот. Под добивка од тековната година се подразбира добивката пред оданочување од билансот на успех.

При презентирањето на билансот на состојба се бара разграничување на средствата и обврските на тековни и долгорочни. Разграничувањето може да го извршите според погоре наведените објаснувања за елементите на билансот на состојба.

Распределба на финансискиот резултат

Во рамките на оваа лекција, ќе го разгледаме и прашањето за распределба на финансискиот резултат, кој веќе кажавме дека може да биде позитивен, односно претпријатието да остварило добивка од своето работење и негативен, односно претпријатието да остварило загуба од своето работење.

Распределба на добивката

За распределба на добивката кај акционерските друштва како дивиденда веќе зборувавме во лекцијата за евидентирање на капиталот, а во оваа лекција ќе споменеме и некои други начини на распределба.

Доколку станува збор за добивка, која останала нераспределена во тековната година, претпријатието ја евидентира на сметката Акумулирана (Задржана) добивка. Акумулираната (Задржаната) добивка влегува во категоријата на капитални сметки на претпријатието, односно со нејзиниот износ се зголемува вкупниот капитал со кој располага претпријатието.

Претпријатието може да донесе одлука да ја распредели задржаната добивка на:

  • дивиденди на акционерите или лични примања на сопствениците на капиталот;
  • зголемување на капиталот;
  • издвојувања за резерви.

Да претпоставиме дека од нераспределената добивката од 90.000 денари, претпријатието распределило 60.000 денари за дивиденди на акционерите, а 30.000 денари за зголемување на резервите. Книжењата на распределбата во Дневникот на книжење би требало да изгледаат вака:

Реден бр.Назив на конто+
 Задржана добивка90.000 
        Парични средства 60.000
        Резерви 30.000

Од Дневникот на книжење гледаме дека исплатената дивиденда предизвикува намалување на паричните средства со кои располага претпријатието, а прераспределбата на задржаната добивка на контото Резерви предизвикува намалување на задржаната добивка, а зголемување на резервите. Намалувањето е евидентирано на позитивната страна, односно на страната должи, а зголемувањето е евидентирано на негативната страна, односно на страната побарува, бидејќи и задржаната добивка и резервите се капитални сметки, кои се во состав на капиталот на претпријатието.

Покривање на загубата

Доколку претпријатието утврди загуба од своето работење, загубата мора да биде покриена. Покривањето на загубата може да се изврши преку:

  • намалување на акумулираната добивка;
  • намалување на резервите;
  • намалување на главнината.

 

Дополнителни приватни часови по сметководство

Сите кои имаат интерес и потреба може да ме контактираат за дополнителни индивудуални или групни часови.